Đàn môi-jew's harp- là sản phẩm mang nét truyền thống của một số dân tộc trên thế giới. Chiếc đàn môi là công cụ truyền bá tư tưởng tình cảm của người dân ở nơi sinh sống của họ trước thiên nhiên, con người, đặc biệt là tình yêu.
Theo wiki: "Đàn môi là từ tiếng Việt để chỉ một loại nhạc cụ dân tộc làm bằng tre, phổ biến hầu hết trong các cộng đồng dân tộc ở Việt Nam với nhiều tên gọi khác nhau. Trên thế giới nhiều nước cũng có đàn môi với tên gọi khác và chất liệu làm đàn cũng khác so với loại đàn môi ở Việt Nam, một ví dụ là Jew's harp, phổ biến ở Châu Âu.
Đàn môi Việt Nam thường làm bằng 1 miếng đồng dát mỏng hay mảnh tre vót mỏng tạo dáng chiếc lá tre. Người ta cắt một chiếc lưỡi dài theo chiều thân đàn, phần đầu lưỡi rời ra chỉ còn phần gốc dính vào thân đàn. Chiếc lưỡi này là bộ phận rung của nhạc cụ. Phần cuối thân đàn có buộc 1 sợi dây hay có 1 tay cầm. Khi thổi người ta giữ sợi dây hay tay cầm bằng tay trái, đặt đàn cách đôi môi một chút, đủ để không chạm vào răng. Ngón cái của tay phải bật vào đầu đàn khiến lưỡi rung lên, chuyển chấn động đến khoang miệng và vang lên trong khoang miệng. Khi thay đổi khẩu hình âm thanh sẽ phát ra khác nhau, tuy nhiên số lượng âm không nhiều, cao độ không chuẩn, hơi nhòe và nghe nhỏ.
Đàn môi được dùng trong sinh hoạt giao duyên tỏ tình, nam hay nữ sử dụng đều được. Họ đánh những bài tình ca mà ai cũng thuộc nên người nghe ngầm hiểu ý của người sử dụng nhạc cụ.
Gọi đàn môi là do thói quen gọi lâu ngày ở Việt Nam. Thật ra nhạc cụ chưa hẳn là đàn, bởi vì các nhà nghiên cứu phân tích nó theo nhiều cách khác nhau. Có người cho rằng đàn môi là nhạc cụ dây vì có lưỡi là dây rung, khoang miệng là bộ phận tăng âm. Người khác bảo đàn môi là nhạc cụ hơi vì chiếc lưỡi làm nhiệm vụ lưỡi gà như trong khèn. Quan điểm thứ 3 cho rằng nó là nhạc toàn thân rung vang, nguồn âm thanh xuất phát từ chiếc lưỡi rung toàn thân. Nếu chấp nhận đàn môi là nhạc cụ dây thì ta có quyền gọi nó là đàn."
Một số nghệ sĩ hiện tại đã sử dụng nhạc cụ này vào biểu diễn. Tiếng đàn vang lên tạo nên một dòng cuốn vô hình vào đôi tai người nghe. Những khúc trầm bổng, những đoạn ngân dài hay dồn dập. Một thứ âm thanh lạ. Người ta thích thú khi kết hợp nó vào nhịp điệu nhanh liên tục, thứ âm thanh kích thích ghê gớm.
Điểm mấu chốt trong cấu tạo của đàn là bộ phận lưỡi gà tạo rung. Kế tiếp là khoang cộng hưởng(khoang miệng, luồng hơi ra vào). Tiếp nữa là nhịp, nhịp được quy định bởi tốc độ hay mức độ tác động của tay vào đàn.
Dưới đây là một số biểu diễn của Aron Szilagyi với chiếc đàn môi
Byon kay
Altaian Khomus
Murchanga
Nghệ sĩ Trần Quang Hải
Ở Việt Nam, chiếc đàn môi được đồng bào dân tộc miền núi sử dụng. Tuy nhiên tiếng đàn không biến điệu nhiều. Bản nhạc mà họ chơi là những câu truyện dài miên man. Nhịp điệu chậm rãi mà không kém réo rắt. Những đôi trai gái tỏ tình cho nhau cũng bằng chiếc đàn môi. "Em có theo anh về, tiếng khèn còn rộn rã, mà anh muốn chơi cho em nghe cho thâu suốt đêm nay, cho quên cả lối về khi men say còn nồng đượm"... cứ như thế trên rẻo cao đất nước, hùng vĩ và bao la, con người sống phóng khoáng và hoang dại...
